Emerytura cywilna obok emerytury wojskowej

Sąd Najwyższy otworzył drogę wojskowym, którzy służbę rozpoczęli przed 1 stycznia 1999 r. do uzyskiwania dwóch świadczeń emerytalnych. Może się okazać, że wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2019 r. (sygn. akt I UK 426/17) będzie dla nich przełomowy. Ale zacznijmy wszystko od początku.

Jak było

Do tej pory uznawano, że wszystko zależy od chwili rozpoczęcia służby. W przypadku osób, które rozpoczęły służbę przed 1 stycznia 1999 r. przyjmowano, że mogą oni pobierać tylko jedno świadczenie – wojskowe lub cywilne (art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). W takim przypadku przyznawano świadczenie wyższe lub to, które zostało wybrane przez samego zainteresowanego.

Takie osoby, które uzyskały emeryturę wojskową, a następnie pracowały „w cywilu” i płaciły składki ZUS, mogły doliczyć okres zatrudnienia do emerytury wojskowej. Od okresu zatrudnienia zależy bowiem wysokość świadczenia. Jest jednak jedno „ale”. Doliczeń nie można dokonywać w nieskończoność.

Okresy zatrudnienia mogą być bowiem doliczone do emerytury, jeżeli podstawa wymiaru jest mniejsza niż 75%. Kwota emerytury wojskowej nie może bowiem przekroczyć 75% podstawy wymiaru (a więc zasadniczo uposażenia w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej).

Natomiast w przypadku żołnierzy, którzy zostali powołani do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999 r. emerytura wojskowa wynosi 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby i jest zwiększana za dalsze lata służby, ale również za inne okresy składkowe lub nieskładkowe przed służbą lub po jej zakończeniu.

W ich jednak wypadku, dopuszczono wprost możliwość pobierania dwóch świadczeń – zarówno emerytury wojskowej, jak i emerytury z FUS (oczywiście po spełnieniu odpowiednich wymagań).

Wyrok Sądu Najwyższego

Jeden z żołnierzy służył 25 lat w wojskach lotniczych. Służbę zakończył w 1990 roku i rozpoczął pracę jako pracownik cywilny. Praca ta trwała kolejne 23 lata, a więc przez cały ten czas płacił składki ZUS, w tym składkę emerytalną. Na swoim subkoncie ZUS uzbierał niebagatelną kwotę 350 tys. złotych. Gdy osiągnął powszechny wiek emerytalny zwrócił się do ZUS o przyznanie prawa do emerytury. Otrzymał decyzję ustalającą wysokość świadczenia na 1.800 zł miesięcznie, ale z zawieszeniem (czyli „odmową wypłaty”) z uwagi na to, że pobiera już emeryturę wojskową.

Wojskowy nie zgodził się z taką decyzją ZUS-u i odwołał się do Sądu. Natomiast Sądy obu instancji przyznały rację ZUS – z uwagi na zbieg świadczeń, w ich ocenie nie można było przyznać mu dodatkowo emerytury cywilnej. Udał się więc do Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu II instancji i stwierdził przy tym, że w sprawie doszło do nierównego traktowania i naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Wojskowy pobierał bowiem emeryturę wojskową w maksymalnej dopuszczalnej wysokości, a więc 75% podstawy wymiaru (ostatniego uposażenia). Z uwagi na to nie mógł doliczyć stażu cywilnego do swojej emerytury wojskowej. 23 lata pracy cywilnej i odprowadzania składek w żaden sposób nie wpływały na wysokość pobieranego przez niego świadczenia.

Sąd Najwyższy stwierdził więc, że jego sytuacja jest taka sama, jak osób przyjętych do służby po 1 stycznia 1999 r., a jednak jest traktowany inaczej. Nie ma bowiem możliwości uzyskania dodatkowego świadczenia – w przeciwieństwie do kolegów, którzy rozpoczęli służbę później.

Jak będzie

Sprawą teraz ponownie zajmie się Sąd Apelacyjny w Łodzi. Wydaje się jednak, że po wyroku kasatoryjnym SN nie będzie mógł odmówić wypłaty wojskowemu emerytury cywilnej obok emerytury wojskowej.

Ten wyrok może mieć duże znaczenie również dla innych ubezpieczonych w podobnej sytuacji, a więc gdy ich emerytura wojskowa nie może być już zwiększona, a odprowadzają składki ZUS.

Nie dotyczy to wyłącznie żołnierzy, ale również policjantów czy innych służb mundurowych – funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej.

Emerytura cywilna obok emerytury wojskowej

Obniżenie wieku emerytalnego – od dziś można złożyć wniosek!

Do dnia wejścia w życie nowelizacji, która spowoduje obniżenie powszechnego wieku emerytalnego pozostał tylko miesiąc. Zamiast obecnych 67 lat, będzie to 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet.

Osoby, które z tym dniem osiągną już wiek emerytalny mogą złożyć wniosek o przyznanie prawa do emerytury już od dzisiaj, czyli od 1 września.  Z tej okazji warto przypomnieć też, jakie będą nowe zasady dotyczące ochrony przedemerytalnej.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazuje przy tym, że w 2017 roku uprawnionych do przejścia na emeryturę będzie ok. 330.000 osób! ZUS będzie więc miał pełne ręce roboty…

 obniżenie wieku emerytalnego

Umowa o pracę zawarta dla pozoru a ubezpieczenia społeczne

Ostatnio nasz długoletni klient zwrócił się do nas z problemem. Był przez wiele lat zatrudniony w pewnej spółce. Doszło jednak do rozwiązania stosunku pracy ze spółką na mocy porozumienia stron i podjęcia pracy w spółce rodzinnej. Po ponad miesiącu nowej pracy nasz klient zachorował i nie wykonywał pracy z uwagi na kilkumiesięczne zwolnienie chorobowe.

Prawdopodobnie wiesz już co zrobił ZUS – wydał decyzję o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym od początku zatrudnienia w firmie rodzinnej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że umowa o pracę została zawarta dla pozoru.

Często taka sytuacja zdarza się również w przypadku, gdy zostaje zatrudniony pracownik, który jest w ciąży. ZUS podnosi wtedy pozorność, co przekłada się na prawo do zasiłku chorobowego czy zasiłku macierzyńskiego.

umowa zawarta dla pozoru a ubezpieczenia społeczne

W naszej sprawie pozorność w ocenie Zakładu była związana z nieprzedłożeniem przez strony dokumentów, które potwierdziłyby potrzebę zatrudnienia pracownika, jak i faktu realizowania postanowień pracowniczych. Stanowisko było bowiem nowoutworzone, a spółka nie zatrudniła nikogo na zastępstwo. Czarę goryczy przelało zatrudnienie „u rodziny”.

Nie pozostało więc nam nic innego, niż złożenie odwołania od tej decyzji do sądu ubezpieczeń społecznych. W odwołaniu wskazaliśmy zarówno na okoliczności związane ze stanem faktycznym – realne wykonywanie obowiązków, adekwatne wynagrodzenie, potrzebę utworzenia stanowiska w związku ze zmianą charakteru prowadzonej działalności, jak również wskazaliśmy nasze stanowisko w zakresie podstaw prawnych odwołania.

Orzecznictwo w tych sprawach jest już bowiem całkiem spore. Sądy wskazywały już wielokrotnie, że o pozorności nie może być mowy skoro pracownik podjął pracę, a pracodawca przyjmował tę pracę (przykładowy wyrok SA w Łodzi). Nie ma też pozorności, jeżeli celem i zamiarem stron umowy o pracę była faktyczna realizacji stosunku pracy. W takim przypadku dochodzi do powstania stosunku pracy (przykładowy wyrok SA w Gdańsku).

Co więcej nie ma przeszkód, aby pracownik był spokrewniony z pracodawcą. Jest to zjawisko częste i powszechne, zwłaszcza w firmach rodzinnych. Zapotrzebowanie na pracę również występowało z uwagi na podjęcie współpracy z duża siecią handlową.

Ważne jest również to, że nawet bardzo krótki okres świadczenia pracy i nagłe zaprzestanie jej wykonywania z powodu złego stanu zdrowia, nie mogą przesądzać o pozorności umowy o pracę (przykładowy wyrok SA w Łodzi). Choroba jest przecież zdarzeniem nagłym i nieprzewidzianym.

W odpowiedzi na odwołanie pojawiła się pewna nowość. ZUS nadal wskazywał na pozorność zatrudnienia, ale jednocześnie wskazywał też, że nawet gdyby nasz klient rzeczywiście pracę wykonywał, to jego wynagrodzenie było nieadekwatne.

I tutaj ważna uwaga dla Ciebie. Jeżeli ZUS kwestionuje w ogóle fakt zatrudnienia, to wydaje decyzję o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym. Jeżeli jednak kwestionuje wysokość wynagrodzenia – powinien wydać decyzję wymiarową. Co więcej – nie może „zmienić zdania” już na etapie postępowania sądowego. Przedmiotem postępowania jest bowiem prawidłowość już wydanej decyzji – w naszym przypadku – decyzji o niepodleganiu ubezpieczeniom.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, zwłaszcza dowodu z zeznań świadków, którzy wskazali, że nasz klient rzeczywiście był obecny w pracy, wykonywał konkretne obowiązki, kontaktował się również z osobami niezwiązanymi ze spółką, Sąd przyznał nam rację.

Sąd zmienił więc zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nasz klient jako pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym od początku zatrudnienia w firmie rodzinnej. 😊

Nagroda jubileuszowa a składki ZUS

Ostatnio jeden z naszych Klientów zwrócił się do mnie z następującym problemem. W związku z przeprowadzaną restrukturyzacją Klient zawiera porozumienia rozwiązujące umowy o pracę za dodatkową rekompensatą (na wzór programu dobrowolnych odejść).

Jeden z pracowników Klienta, wyznaczony do zwolnienia, 2 miesiące po planowanym zwolnieniu nabyłby prawo do nagrody jubileuszowej za 40-lecie pracy. Pracodawca chciałby mu taką odprawę wypłacić. W związku z tym pojawiła się wątpliwość kiedy nagroda jubileuszowa nie będzie stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Zasada jest taka, że:

Podstawy wymiaru składek nie stanowią nagrody jubileuszowe, które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat.

– zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MPiPS w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Od tej zasady jest jednak kilka wyjątków wskazanych w stanowisku Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zwolnienie od składek ZUS nagrody jubileuszowej wypłacanej wcześniej niż 5 lat od wypłacenia nagrody niższego rzędu przysługuje np. w razie dostarczenia przez pracownika dodatkowych zaświadczeń, które potwierdzają dodatkowy staż pracy liczony do nagrody. Jeżeli więc udałoby się pracownikowi znaleźć takie dokumenty – nagroda byłaby zwolniona od składek.

Kolejny wyjątek to sytuacja, w której umowa o pracę jest rozwiązywana z pracownikiem w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli takiemu pracownikowi w dniu rozwiązania umowy o pracę brakować będzie mniej niż 12 miesięcy do nabycia kolejnej nagrody – jej wypłata w dniu rozwiązania umowy o pracę będzie związana ze zwolnieniem z obowiązku odprowadzenia składek.

Jeżeli pracownikowi będzie brakowało mniej niż 12 miesięcy do nabycia nagrody, a po rozwiązaniu umowy o pracę przejdzie na świadczenie przedemerytalne – taka nagroda również nie będzie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Zwolnienie będzie przysługiwało również, gdy zmienią się wewnątrzzakładowe przepisy określające warunki i zasady przyznawania nagród, a w związku ze zmianą – pracownik nabędzie prawo do nagrody wcześniej niż po upłwywie 5 lat od ostatniej nagrody (bo np. do stażu, od którego zależeć będzie nabycie nagrody zaliczane będą dodatkowe okresy).

Warunek jest jednak taki, że zarówno stare, jak i nowe przepisy przewidywać muszą nabycie nagrody nie częsciej niż co 5 lat, a zmiana dokonana przez pracodawcę nie może mieć na celu obejścia przepisów o obowiązku składkowym.

Dodatkowo, jeżeli pracodawca likwiduje nagrodę jubileuszową przysługującą nie częściej niż co 5 lat, ale w związku z tym wypłaca pracownikom rekompensatę – taka rekompensata również będzie wolna od składek.

W innych sytuacjach nagroda jubileuszowa – jako przychód ze stosunku pracy – stanowić będzie podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Warto przy tym zauważyć, że nagroda związana z jubileuszem firmy nie będzie uznana za „nagrodę jubileuszową” w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych, a co za tym idzie – również nie będzie wolna od składek ZUS.