Umowa o pracę zawarta dla pozoru a ubezpieczenia społeczne

Ostatnio nasz długoletni klient zwrócił się do nas z problemem. Był przez wiele lat zatrudniony w pewnej spółce. Doszło jednak do rozwiązania stosunku pracy ze spółką na mocy porozumienia stron i podjęcia pracy w spółce rodzinnej. Po ponad miesiącu nowej pracy nasz klient zachorował i nie wykonywał pracy z uwagi na kilkumiesięczne zwolnienie chorobowe.

Prawdopodobnie wiesz już co zrobił ZUS – wydał decyzję o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym od początku zatrudnienia w firmie rodzinnej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że umowa o pracę została zawarta dla pozoru.

Często taka sytuacja zdarza się również w przypadku, gdy zostaje zatrudniony pracownik, który jest w ciąży. ZUS podnosi wtedy pozorność, co przekłada się na prawo do zasiłku chorobowego czy zasiłku macierzyńskiego.

umowa zawarta dla pozoru a ubezpieczenia społeczne

W naszej sprawie pozorność w ocenie Zakładu była związana z nieprzedłożeniem przez strony dokumentów, które potwierdziłyby potrzebę zatrudnienia pracownika, jak i faktu realizowania postanowień pracowniczych. Stanowisko było bowiem nowoutworzone, a spółka nie zatrudniła nikogo na zastępstwo. Czarę goryczy przelało zatrudnienie „u rodziny”.

Nie pozostało więc nam nic innego, niż złożenie odwołania od tej decyzji do sądu ubezpieczeń społecznych. W odwołaniu wskazaliśmy zarówno na okoliczności związane ze stanem faktycznym – realne wykonywanie obowiązków, adekwatne wynagrodzenie, potrzebę utworzenia stanowiska w związku ze zmianą charakteru prowadzonej działalności, jak również wskazaliśmy nasze stanowisko w zakresie podstaw prawnych odwołania.

Orzecznictwo w tych sprawach jest już bowiem całkiem spore. Sądy wskazywały już wielokrotnie, że o pozorności nie może być mowy skoro pracownik podjął pracę, a pracodawca przyjmował tę pracę (przykładowy wyrok SA w Łodzi). Nie ma też pozorności, jeżeli celem i zamiarem stron umowy o pracę była faktyczna realizacji stosunku pracy. W takim przypadku dochodzi do powstania stosunku pracy (przykładowy wyrok SA w Gdańsku).

Co więcej nie ma przeszkód, aby pracownik był spokrewniony z pracodawcą. Jest to zjawisko częste i powszechne, zwłaszcza w firmach rodzinnych. Zapotrzebowanie na pracę również występowało z uwagi na podjęcie współpracy z duża siecią handlową.

Ważne jest również to, że nawet bardzo krótki okres świadczenia pracy i nagłe zaprzestanie jej wykonywania z powodu złego stanu zdrowia, nie mogą przesądzać o pozorności umowy o pracę (przykładowy wyrok SA w Łodzi). Choroba jest przecież zdarzeniem nagłym i nieprzewidzianym.

W odpowiedzi na odwołanie pojawiła się pewna nowość. ZUS nadal wskazywał na pozorność zatrudnienia, ale jednocześnie wskazywał też, że nawet gdyby nasz klient rzeczywiście pracę wykonywał, to jego wynagrodzenie było nieadekwatne.

I tutaj ważna uwaga dla Ciebie. Jeżeli ZUS kwestionuje w ogóle fakt zatrudnienia, to wydaje decyzję o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym. Jeżeli jednak kwestionuje wysokość wynagrodzenia – powinien wydać decyzję wymiarową. Co więcej – nie może „zmienić zdania” już na etapie postępowania sądowego. Przedmiotem postępowania jest bowiem prawidłowość już wydanej decyzji – w naszym przypadku – decyzji o niepodleganiu ubezpieczeniom.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, zwłaszcza dowodu z zeznań świadków, którzy wskazali, że nasz klient rzeczywiście był obecny w pracy, wykonywał konkretne obowiązki, kontaktował się również z osobami niezwiązanymi ze spółką, Sąd przyznał nam rację.

Sąd zmienił więc zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nasz klient jako pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym od początku zatrudnienia w firmie rodzinnej. 😊

Nagroda jubileuszowa a składki ZUS

Ostatnio jeden z naszych Klientów zwrócił się do mnie z następującym problemem. W związku z przeprowadzaną restrukturyzacją Klient zawiera porozumienia rozwiązujące umowy o pracę za dodatkową rekompensatą (na wzór programu dobrowolnych odejść).

Jeden z pracowników Klienta, wyznaczony do zwolnienia, 2 miesiące po planowanym zwolnieniu nabyłby prawo do nagrody jubileuszowej za 40-lecie pracy. Pracodawca chciałby mu taką odprawę wypłacić. W związku z tym pojawiła się wątpliwość kiedy nagroda jubileuszowa nie będzie stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Zasada jest taka, że:

Podstawy wymiaru składek nie stanowią nagrody jubileuszowe, które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat.

– zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MPiPS w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Od tej zasady jest jednak kilka wyjątków wskazanych w stanowisku Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zwolnienie od składek ZUS nagrody jubileuszowej wypłacanej wcześniej niż 5 lat od wypłacenia nagrody niższego rzędu przysługuje np. w razie dostarczenia przez pracownika dodatkowych zaświadczeń, które potwierdzają dodatkowy staż pracy liczony do nagrody. Jeżeli więc udałoby się pracownikowi znaleźć takie dokumenty – nagroda byłaby zwolniona od składek.

Kolejny wyjątek to sytuacja, w której umowa o pracę jest rozwiązywana z pracownikiem w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli takiemu pracownikowi w dniu rozwiązania umowy o pracę brakować będzie mniej niż 12 miesięcy do nabycia kolejnej nagrody – jej wypłata w dniu rozwiązania umowy o pracę będzie związana ze zwolnieniem z obowiązku odprowadzenia składek.

Jeżeli pracownikowi będzie brakowało mniej niż 12 miesięcy do nabycia nagrody, a po rozwiązaniu umowy o pracę przejdzie na świadczenie przedemerytalne – taka nagroda również nie będzie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Zwolnienie będzie przysługiwało również, gdy zmienią się wewnątrzzakładowe przepisy określające warunki i zasady przyznawania nagród, a w związku ze zmianą – pracownik nabędzie prawo do nagrody wcześniej niż po upłwywie 5 lat od ostatniej nagrody (bo np. do stażu, od którego zależeć będzie nabycie nagrody zaliczane będą dodatkowe okresy).

Warunek jest jednak taki, że zarówno stare, jak i nowe przepisy przewidywać muszą nabycie nagrody nie częsciej niż co 5 lat, a zmiana dokonana przez pracodawcę nie może mieć na celu obejścia przepisów o obowiązku składkowym.

Dodatkowo, jeżeli pracodawca likwiduje nagrodę jubileuszową przysługującą nie częściej niż co 5 lat, ale w związku z tym wypłaca pracownikom rekompensatę – taka rekompensata również będzie wolna od składek.

W innych sytuacjach nagroda jubileuszowa – jako przychód ze stosunku pracy – stanowić będzie podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Warto przy tym zauważyć, że nagroda związana z jubileuszem firmy nie będzie uznana za „nagrodę jubileuszową” w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych, a co za tym idzie – również nie będzie wolna od składek ZUS.

Kontrakt menadżerski tytułem ubezpieczenia – uzasadnienie uchwały SN (III UZP 2/15)

Jakiś czas temu opowiadałem Ci o tym, że spór co do tytułu ubezpieczeń, z którego oskładkowaniu podlega członek zarządu prowadzący działalność gospodarczą i świadczący usługi na podstawie kontraktu menadżerskigo został rozstrzygnięty.

Sąd Najwyższy 17.06.2015 r. podjął bowiem uchwałę w składzie siedmiu sędziów, w sprawie o sygn. akt III UZP 2/15, a do tego nadał jej moc zasady prawnej, przesądzając ostatecznie, że usługi świadczone na podstawie kontraktu menadżerskiego, będą podstawą do odprowadzania składek ubezpieczenia społecznego z tej umowy, a nie w ramach prowadzonej działalności.

Jeżeli przychód z kontraktu jest jedynym przychodem – tytułem ubezpieczenia będzie kontrakt menadżerski. Jeżeli pojawiają się też inne przychody w ramach działalności gospodarczej, to mamy do czynienia ze zbiegiem tytułów – z działalności i z umowy o świadczenie usług.

W konsekwencji menadżerowie prowadzący jednocześnie działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Ergo – składki płaci się od tej podstawy, która będzie wyższa.

Kiedy opowiadałem Ci o tej uchwale nie było jeszcze do niej uzasadnienia. Teraz już jest, więc mogę przybliżyć Ci powody, dla których SN podjął taką, a nie inną decyzję.

Po pierwsze, według SN cechą działalności gospodarczej jest działanie we własnym imieniu i na własny rachunek. W przypadku zaś członka zarządu, działalność jest wykonywana na rachunek spółki i w jej imieniu.

Po drugie:

Zawarcie kontraktu menadżerskiego z członkiem zarządu kreuje wtórną podstawę powiązania menadżera ze spółką, bowiem podstawowe znaczenie ma powołanie go na członka zarządu tworzące stosunek członkostwa w zarządzie spółki regulowany przepisami Kodeksu spółek handlowych i innymi przepisami wewnętrznymi spółki.

Stosunek organizacyjny jest sam w sobie podstawą do zarządzania spółką, a kontrakt menadżerski jest zawierany główne w celu ustalenia wynagrodzenia i innych obowiązków.

I po trzecie:

O umowach o zarządzanie można mówić wyłącznie wtedy, gdy ich przedmiotem jest wyznaczanie praw i obowiązków w zakresie zarządzania, a więc przekazanie uprawnień i obowiązków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej podmiotu zarządzanego innemu podmiotowi (przejęcie zarządzania w znaczeniu funkcjonalnym), to z tak rozumianych umów o zarządzanie należy wyłączyć cywilnoprawne umowy o zatrudnienie członków zarządów spółek kapitałowych, gdyż ich prawa i obowiązki w zakresie prowadzenia spraw i reprezentacji spółki wynikają przede wszystkim z powołania ich w skład zarządu i przyznania mandatu do pełnienia tych funkcji.

Podsumowując – zarządzanie może być przedmiotem działalności gospodarczej, ale skoro mandat członka zarządu wynika z powołania, to kontrakt menadżerski tego zarządzania nie obejmuje. Skoro kontrakt menadżerski nie obejmuje zarządzania, czyli przedmiotu działalności menadżera, to tytułem ubezpieczenia jest ten kontrakt menadżerski.

Nie wiem czy uzasadnienie to rozwiało Twoje wątpliwości, ale według mnie powody takiego właśnie rozstrzygnięcia są nadal trochę niezrozumiałe…

20151031_123612

Można odzyskać pieniądze z ZUS

Trybunał Konstytucyjny ma ostatnio ręce pełne roboty. Oprócz uznania obecnej kwoty wolnej od podatku za niezgodną z Konstytucją i uznania za konstytucyjną reformę przeprowadzoną w OFE, Trybunał Konstytucyjny wydał ostatnio jeszcze jeden wyrok, który może Cię zainteresować, zwłaszcza jeżeli wysyłasz swoich pracowników w delegację za granicę.

Do rozstrzygnięcia przedstawiono kwestię związaną z następującym stanem faktycznym:

Pracownik skarżącej spółki został skierowany do wykonania pracy na budowie prowadzonej poza terytorium Polski. Od wypłaconego mu wynagrodzenia skarżąca spółka odprowadziła należne składki na ubezpieczenie społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nowo ustalił podstawę obliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, twierdząc że – zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia w sprawie ustalania zasad podstawy wymiaru składek – podstawa składki należnej za pracownika zatrudnionego za granicą nie może być niższa od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd okręgowy oddalił odwołanie skarżącej spółki złożone od decyzji ZUS, a sąd apelacyjny oddalił apelację wniesioną od wyroku sądu I instancji.

Skargę spółki poparł Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Prokurator Generalny.

A co na to TK? Trybunał stwierdził, że skarżony przepis, tj. § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia jest niezgodny z Konstytucją, a minister wydając zaskarżone rozporządzenie przekroczył uprawnienia wynikające ze swojego upoważnienia. Takie ukształtowanie przepisów prowadzi do naruszenia prawa własności i nie spełnia wymogów jego ograniczenia (prawo własności może być ograniczone tylko na podstawie przepisów rangi ustawowej).

Jednocześnie Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej przez ten przepis do 12 miesięcy od dnia opublikowania wyroku.

Przechodząc do najważniejszego – a więc tego, co to oznacza dla Ciebie. Jeżeli delegowałeś swoich pracowników do pracy za granicę, pracownicy ci otrzymywali wynagrodzenie niższe niż prognozowane przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, a i tak płaciłeś składki na ubezpieczenie społeczne od takiego wynagrodzenia – masz podstawę do żądania ich zwrotu. Wyrok TK otwiera Ci bowiem drogę do składania korekt deklaracji rozliczeniowych.

Kłopotliwe jest natomiast odroczenie utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu. Droga do wznowienia postępowania będzie otwarta dopiero po tym terminie. Problematyczne jest też stosowanie przepisów w okresie przejściowym – wydaje się, że ZUS powinien uszanować wyrok TK i nie podwyższać podstawy wymiaru składek do prognozowania przeciętnego wynagrodzenia. Z praktyki jednak wiemy, że nie miało to miejsca w przypadku wielokrotnych orzeczeń Sądu Najwyższego w tym samym zakresie.

Bez wątpienia jednak, najpóźniej po 12 miesiącach od dnia publikacji wyroku, ZUS nie będzie mógł pobierać składek od wyższej podstawy. Możliwe jest, że wcześniej dojdzie do ingerencji ustawodawcy w tym zakresie.

 20150927_124912-01