Wyroki w sprawie podatku dochodowego od PDO

Jakiś czas temu opowiadałem Ci o problemie z podatkiem dochodowym od osób fizycznych w zakresie świadczeń, które pracodawcy wypłacają w ramach programów dobrowolnych odejść (wpisy możesz przeczytać tu i tu). Problem polega na tym, że do końca nie jest jasne czy podatek taki jest należny, czy też nie.

Jeżeli czytałeś te wpisy, to pewnie pamiętasz, że wyraziłem tam nadzieję, że orzecznictwo sądów administracyjnych pozwoli na wyklarowanie sytuacji i wskaże jednoznacznie co z tym podatkiem.

Niestety myliłem się. Sądy również wydają różne wyroki w tym zakresie – część na korzyść podatnika, a część na korzyść fiskusa. W związku z tym zapraszam Cię do zapoznania się z artykułem mojej aplikantki – Agaty Kicińskiej, który ukazał się na łamach Dziennika Gazety Prawnej w dodatku Kadry i Płace z 12 maja b.r. (nr 91), a w którym szeroko omówiła ona poszczególne orzeczenia WSA. Agata jest specjalistką w zakresie prawa pracy i doskonale orientuje się w szczegółach podatkowych dotyczących świadczeń. Ten artykuł to pozycja obowiązkowa!

(po kliknięciu na zdjęcie artykuł otworzy się w nowym oknie, można go powiększyć)

artykuł DGP

Podatek od odpraw i odszkodowań – zmiany

Dopiero co zdążyłem przedstawić Ci uchwalone zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie odpraw i odszkodowań (ustawa jeszcze nie weszła w życie), a już są prace nad jej zmianą.

Opowiadałem Ci ostatnio, że – wg uzasadnienia – zmiany w pdof mają na celu opodatkowanie odpraw członków zarządów spółek z udziałem Skarbu Państwa 70% podatkiem dochodowym (a w zasadzie „przychodowym”). Natomiast to, że mają dotyczyć jedynie tej kategorii osób wcale nie wynika z ustawy.

Wręcz przeciwnie, z ustawy wynika, że opodatkowaniu podlegałyby wszelkie odprawy i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia osób zatrudnionych na podstawie umowy pracę, jeżeli przekroczyłyby limit 3-miesięcznego wynagrodzenia.

Błąd ten zauważył też nasz ustawodawca i obecnie trwają prace w Sejmie nad zmianą niedawno zmienionej ustawy i wprowadzeniem nowego brzmienia art. 1 pkt 1 lit. a) pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który miałby brzmieć tak:

16) z tytułu określonych w umowie o pracę, której przedmiotem są czynności związane z zarządzaniem, lub umowie o świadczenie usług zarządzania zawartej ze spółką, o której mowa w pkt 15, odpraw lub odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę, której przedmiotem są czynności związane z zarządzaniem, lub umowy o świadczenie usług zarządzania lub rozwiązania jej przed upływem terminu, na który została zawarta, w części, w której ich wysokość przekracza trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia otrzymanego przez podatnika z tytułu umowy o pracę, której przedmiotem są czynności związane z zarządzaniem, lub umowy o świadczenie usług zarządzania wiążącej go ze spółką – w wysokości 70% należnej odprawy lub odszkodowania.

Trzykrotnie więc powtórzono, że chodzi o umowę o pracę, której przedmiotem są czynności związane z zarządzaniem, a nie jakąkolwiek umowę o pracę. Jednocześnie nie usunięto „furtki” w postaci określenia, że odprawa lub odszkodowanie muszą być określone w umowie o pracę lub umowie o świadczenie usług.

Nie objęto więc regulacją sytuacji, w których odprawa lub odszkodowanie zostały określone w innych aktach niż umowa. Dodatkowo zmianie nie podlegał pkt 15) tego przepisu, dotyczący odszkodowania z tytułu zakazu konkurencji, w którym też znalazły się luki, o których możesz przeczytać tutaj.

Planowana zmiana jest jednak pozytywna, zwłaszcza dla pracowników spółek z udziałem Skarbu Państwa, którzy chcieliby skorzystać z programu dobrowolnych odejść. W obecnym brzmieniu mogłoby być bowiem tak, że ich odprawy również byłyby objęte 70% podatkiem, natomiast po zmianie takim obowiązkiem objęta będzie jedynie kadra zarządzająca.

received_951235421583055-1_20151223101702092 (2)

Programy dobrowolnych odejść a podatek dochodowy od osób fizycznych

Stale realizowane są jakieś programy dobrowolnych odejść, obecnie np. w PKP CARGO. Jestem gorącym zwolennikiem takich rozwiązań. Pracownikom wypłacane są wówczas pewne „świadczenia”, w zamian za zawarcie porozumień z pracodawcą w sprawie rozwiązania umowy o pracę. Na tle takich świadczeń aktualny stał się problem opodatkowania ich podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Czy pracodawca jako płatnik musi odprowadzać zaliczki na podatek od takich świadczeń? Czy pracownik ma prawo do zwrotu nadpłaconego podatku w zakresie takich świadczeń? Sprawa bynajmniej nie jest prosta. Nawet więcej, jest trudna.

W 2014 r. doszło do nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, która weszła w życie 1 stycznia 2015 r. – ale uwaga – znajduje zastosowanie do dochodów powstałych od dnia 1 stycznia 2014 r. Przed tym dniem świadczenia takie podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Na podstawie nowelizacji zmieniono art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PDOF, w taki sposób, że wolne od tego podatku są m.in.

otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 k.p.

Wyjątkiem od tego zwolnienia są m.in. odprawy pieniężne wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

W związku z tym pojawia się pytanie, czy świadczenia wypłacane na podstawie PDO czy innych programów są zwolnione od podatku czy nie? Otóż istnieją różne stanowiska.

Wedle pierwszego, takie świadczenia są zawsze odprawą, nie mają charakteru odszkodowania, a nowelizacja ustawy o PDOF nic w tym przedmiocie nie zmienia. Podatek dochodowy trzeba zapłacić. Takie stanowisko np. prezentowała Izba Skarbowa w Warszawie w jednej z interpretacji indywidualnych.

Wedle drugiego stanowiska, takie świadczenia są odszkodowaniem za brak wynagrodzenia, a więc mają rekompensować utracone przez pracownika korzyści. W wyjątkach od zwolnienia mowa jest bowiem o odprawach wynikających z ustawy o zwolnieniach grupowych, nie ma jednak mowy o świadczeniach otrzymywanych przez pracownika na podstawie porozumień (a więc i jednostronnych regulaminów) zawartych na tle tej ustawy. W związku z powyższym podatku dochodowego od osób fizycznych w tym zakresie płacić nie trzeba. Stanowisko to zaprezentowane zostało przez Izbę Skarbową w Katowicach, również w indywidualnej interpretacji.

Jest jeszcze jedno stanowisko, które wskazuje na mieszany charakter takiego świadczenia. Częściowo świadczenie takie zawiera w sobie odprawę, o której mowa w ustawie o zwolnieniach grupowych, w wysokości ustawowo wskazanej. W pozostałej części jest to jednak odszkodowanie, które zwolnione jest od podatku. W związku z tym obowiązek podatkowy istnieje jedynie częściowo, w wysokości która byłaby kwotą odprawy ustawowej.

20150606_111218-01

Sprawa pozostaje niestety nierozstrzygnięta. Do tej pory nie było wyroków sądu w tym przedmiocie, chociaż na pewno – prędzej czy później – takie się pojawią, ponieważ kwestia jest bardzo sporna. Indywidualne rozstrzygnięcia będą też zapewne zależały od okoliczności faktycznych danego przypadku, takich jak np. nazwa świadczenia zawartego w porozumieniu czy ewentualne wcześniejsze gwarancje zatrudnienia. Rozsądnym wydaje się jednak ostatnie przedstawione stanowisko.

Jednocześnie odpowiadając na pytania zadane na wstępie – jeżeli są wątpliwości to najbezpieczniej będzie odprowadzać podatek jako płatnik. To co prawda pewien oportunizm, ale zdejmuje ryzyko z pracodawcy. Wówczas to pracownik musi złożyć wniosek o zwrot nadpłaty.

Dlatego kluczowe jest staranne sformułowanie treści Programu Dobrowolnych Odejść czy innego porozumienia. Jeżeli będą w nim użyte odpowiednie zapisy – obowiązek podatkowy może nie powstać. A dzięki temu świadczenia będą da pracowników o 19% lub nawet 30% atrakcyjniejsze.

Aktualizacja – o wyrokach WSA w tej sprawie przeczytasz tutaj.